SİYAH KUĞU..

Darren Aronofsky’nin çok konuşulan filmi Siyah Kuğu (Black Swan) en yalın ifadeyle içsel savaşın üzerine kurulu psikolojik bir gerilim filmidir. Siyah kuğu dendiği zaman birçok kişinin aklına, Natalie Portman’ın bir balerinin zorlu hayatını canlandırdığı ve mükemmel oyunculuğu ile seyircileri büyülediği, 2010 yapımı bu müthiş film gelebilir. Ancak ‘siyah kuğu’ esas olarak Nassim Nicholas Taleb’in çok satan “The Black Swan” kitabı ile hayatımıza girmiş finansal bir terim ve bir teoridir.

The_Black_Swan_Nassim_Nicholas_Taleb_Book

   Peki nedir bu Siyah Kuğu Teorisi?

  Teoriyi ilk gündeme getiren Amerikalı yazar Taleb, etkisinin çok büyük şoklara neden olabileceği tahmin edilmesi mümkün olmayan ender vakayı Siyah Kuğu’ya benzetir. Yazar, Birinci Dünya Savaşı’nın çıkışını, 11 Eylül olayının patlak vermesini, kişisel bilgisayarların ve internetin doğuşunu Siyah Kuğu teorisine örnek olarak vermiştir. Teorinin çıkış sebebinin insanların bütün kuğuların beyaz olduğunun beklentisinden çıktığını ifade etmektedir, çok ender de olsa arada siyah kuğulara rastlanılabilir.
‘Siyah Kuğu’ hayatın tahmin edilemezliklerle dolu olduğunu anlatır. Hemen hemen tüm hayatımızda veya tarihin tozlu sayfalarında meydana gelen tüm önemli olaylarda siyah kuğu olayı görülür.
Bizim için sürpriz olan birşeyler olur ve biz daha sonra bunların olabileceğini bilen biri gibi davranmaya çalışırız . Böylelikle geleceğimizi üzerinde kontrol sahibi olduğumuzu kanıtlamış oluruz. Cesur davranırsan zengin olursun.Yalnız ve içine kapanık birini kontrol altında tutarsan bir katliamı önlersin. ‘Burada düşündüğümüzden çok daha fazla şans faktörü işin içindedir’ diyen Taleb, bizi şu soruyu sormaya iter;

Neden hayatın aslında tahmin edilemeyen bir şey olduğunu anlamada bu kadar başarısızız?

Mesela bir deniz kaptanının büyük bir hatasını 1907 de yazılan bir rapor üzerinden çıkarmaya çalışalım. Kaptan yola çıkmadan önce yazdığı raporunda ” ortada bu yolculuğa çıkılmamasını gerektirecek herhangi bir tehdit bulunmamaktadır demektedir. Tecrübe sebebi ile bu kaptan bir sonuca ulaşmıştır. Gelecek seyahatler için endişe etmeye gerek yoktur. Bundan 5 yıl sonra 2208 yolcusu ile South Hampton limanından New York’a gitmek için yola çıkan geminin kaptanı olarak görev almıştır. Ancak Newfounland haricinde deniz buzla kaplı idi. Tabii trajik olayın gerisini hepimiz biliyoruz.

  Peki neyi biliyoruz? Ne bilebiliriz?
Taleb’in iddiasına göre ne kadar çok günlük haber tüketirsek o oranda bilgisizleşiyoruz. Çünkü medya tümüyle dışarıda bırakılmış ve geçersiz kılınan bütün gerçeklerin içine sızmıyor.

“Siyah Kuğu”, olasılıksız görünen ve üç temel özelliği olan bir olay olarak özetlenebilecek nitelikte:
Öngörülemezlik;
çok etkililik;
gerçekleştikten sonra onu daha az rastlantısal ve daha öngörülebilir hale getiren bir açıklama uydurmaya olan ihtiyaç ve çabamız..
Peki ama siyah kuğular olgusunu neden gerçekleştikten sonra kabul ediyoruz? Yazara göre bunun yanıtı, insanların zaten bildikleri şeylere odaklanıp, bilmediklerini hesaba katmayı ihmal etmeleri. Bu yüzden fırsatları doğru tahmin edemiyoruz; basitleştirme, sınıflandırma içgüdüsüne kapılıyor ve “imkânsız”ı tahayyül edenleri ödüllendirmeye açık olmuyoruz.
Oysa son buzul döneminden bu yana siyah kuğuların önemi gitgide artıyor. Hatta yazara göre, çevremizde önem arz eden her şey, siyah kuğu dinamiklerinin bir sonucu.
Taleb, esprili bir dille hayatını risk hesabı yaparak kazanan yatırımcılara, iş insanlarına, olayları gazete ve TV’den takip edip öngörmeye çalışan sıradan insanlardan farklı olarak, yepyeni bir pencereden bakma fırsatı veriyor..

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s